Όπως σωστά συνηθίζεται, όταν πλησιάζουν οι καλοκαιρινές διακοπές, τα πολιτικά και πολιτιστικά περιοδικά συστήνουν στους αναγνώστες τους τουλάχιστον δέκα βιβλία, για να περάσουν έξυπνα, έξυπνες διακοπές. Ωστόσο, επικρατεί η δυσάρεστη τάση να θεωρούν τον αναγνώστη υπανάπτυκτο. Θεωρούμε προσβλητικό ή τουλάχιστον πατερναλιστικό να υποτιμάμε τον αναγνώστη προτείνοντάς του, τι να πω, το γερμανικό πρωτότυπο των "Εκλεκτικών συγγενειών", τον Προυστ της Pleiade ή τα λατινικά έργα του Πετράρχη. Θα πρέπει να υπολογίσουμε ότι, μετά από τόσον καιρό και τόσες συμβουλές, ο αναγνώστης έχει γίνει πιο απαιτητικός.

Για όποιον σκοπεύει να περάσει πολλές ώρες στην ακρογιαλιά, θα συμβούλευα το "Ars magna lucis et umbrae" του πατρός Αθανασίου Κίρχερ, συναρπαστικό ανάγνωσμα για όσους, κάτω από τις υπέρυθρες ακτίνες, θέλουν να στοχαστούν πάνω στα θαύματα του φωτός και των κατόπτρων. Η ρωμαϊκή έκδοση του 1645 μπορεί ακόμα να βρεθεί στα παλαιοπωλεία σε τιμή αναμφισβήτητα μικρότερη από τα ποσά που ο Κάλβι εξήγαγε στην Ελβετία. Δε σας συμβουλεύω να το δανειστείτε από βιβλιοθήκη, διότι βρίσκεται μόνο σε παμπάλαια κτίρια, όπου οι υπάλληλοι είναι συνήθως κουλοί από το δεξί μπράτσο και τυφλοί από το αριστερό μάτι και πέφτουν, όταν ανεβαίνουν στις σκάλες που οδηγούν στο τμήμα των σπάνιων βιβλίων. Ένα άλλο μειονέκτημα είναι ο όγκος του βιβλίου και η ευαισθησία του χαρτιού: δεν πρέπει να το διαβάζετε, όταν ο άνεμος παρασέρνει τις ομπρέλες...

Αντίθετα, ένας νέος που ταξιδεύει με Interail στην Ευρώπη, δεύτερη θέση, κι επομένως πρέπει να διαβάζει μέσα σε τρένα με διαδρόμους γεμάτους κόσμο, όρθιος με το ένα μπράτσο έξω από το παράθυρο, μπορεί να πάρει μαζί του τουλάχιστον τρεις από τους έξι τόμους του Ραμούζιο, εκδόσεις Einaudi και να τους διαβάσει κρατώντας τον ένα στα χέρια, τον άλλο στη μασχάλη και τον τρίτο ανάμεσα στα μπούτια του. Το να διαβάζεις για ταξίδια, ενώ ταξιδεύεις, είναι μια εμπειρία πολύ έντονη και εποικοδομητική.

Επειδή σήμερα δε διαβάζουν πολλοί τις ανατολικές γλώσσες, για όσους ταξιδεύουν με αυτοκίνητο και δεν έχουν πρόβλημα αποσκευών, μια άριστη λύση είναι ολόκληρη η συλλογή της "Πατρολογίας" του Migne. Δε θα σας συμβούλευα να επιλέξετε τους Έλληνες Πατέρες μέχρι τη Σύνοδο της Φλωρεντίας του 1440, διότι θα πρέπει να πάρετε μαζί σας τους 161 τόμους της ελληνο-λατινικής έκδοσης και τους 81 της λατινικής, ενώ με τους Λατίνους Πατέρες μέχρι το 1216 περιορίζεστε στους 218 τόμους.

Σε όσους έχουν λιγότερο εξειδικευμένα ενδιαφέροντα θα συνιστούσα μερικά καλά αναγνώσματα (πάντα στο πρωτότυπο) της καβαλιστικής παράδοσης. Δε χρειάζονται πολλά: ένα αντίτυπο του Σέφερ Γιεζιράχ, το Ζοχάρ, φυσικά, κι έπειτα Μωυσής Κορντοβέρο και Ισαάκ Λουρία. Τα καβαλιστικά έργα είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για τις διακοπές, μια και τα παλαιότερα μπορούν ακόμα να βρεθούν στο πρωτότυπο, σε εξαιρετικά ρολά από περγαμηνή, που μπαίνουν εύκολα στο σακίδιο και βολεύουν κι αυτούς που κάνουν οτο-στοπ. Ακόμα, τα καβαλιστικά έργα είναι εξαιρετικά χρήσιμα και στα Κλαμπ Μεντιτερανέ, όπου οι animators μπορούν να φτιάξουν δυο ομάδες που θα συναγωνιστούν ποια θα παρουσιάσει το πιο συμπαθητικό Γκόλεμ. Τέλος, για όποιον αντιμετωπίζει δυσκολίες με την εβραική γλώσσα υπάρχει πάντα το Corpus Hermecticum και τα κείμενα των Γνωστικών (προτιμήστε το Βαλεντίνο, ο Βασιλίδης είναι συχνά φλύαρος και εκνευριστικός).

Όλα αυτά, αν θέλετε έξυπνες διακοπές. Αλλιώς, ας μην το συζητάμε, πάρτε μαζί σας, τα Απόκρυφα Ευαγγέλια και τα ανέκδοτα του Πιρς σε μικροφίς. Εν πάση περιπτώσει, τα πολιτιστικά περιοδικά δεν είναι υποχρεωτικό ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου.

Ουμπέρτο Έκο