Jules Dassin (18/12/1911 - 31/03/2008)
Volume 2 -> Περί Kazan

(αποσπάσματα από συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του στις 7 Οκτωβρίου 1993 με τους Μιχάλη Δημόπουλο και Αχιλλέα Κυριακίδη)

-Είναι σχεδόν αδύνατον να μην αναφέρουμε εδώ ένα όνομα που μπορεί να σας ενοχλήσει ή να σας φέρει σε αμηχανία...
-Ποιο;
-Kazan.
-(Παύση.) Τι να πω για τον Kazan...
-Ας μιλήσουμε για τον σκηνοθέτη - Kazan, όχι για τον άνθρωπο...
-Ο Kazan είναι ένας άνθρωπος προικισμένος με τεράστιο ταλέντο - ιδίως στο θέατρο. Έχει κάνει εκπληκτικά πράγματα στο θέατρο.
-Τον γνωρίζατε καλα;
-Ήμαστε πολύ φίλοι... Πολύ, πολύ φίλοι... Ακούστε... έχω μιλήσει για την πράξη του... (εδώ ο Ντασέν αναφέρεται προφανώς στην περίοδο του μακαρθισμού στην Αμερική και συγκεκριμένα για την περίφημη Μαύρη Λίστα που κυκλοφορούσε) Έχω μιλήσει ώρες ολόκληρες, μέρες ολόκληρες... Γιατί με πόνεσε πολύ. Όχι μόνο για το κακό που έκανε στους καλύτερους του φίλους, αλλά γιατί μου έλειψε. Τον αγαπούσα!
-Τον έχετε ξαναδεί από τότε;
-Μια φορά, σ’ ένα πάρτι, στη Νέα Υόρκη. Νομίζω ότι ήταν την εποχή του "Ποτέ την Κυριακή". Ήταν κι ο Kazan. Έκανε ό,τι μπορούσε για να διασταυρωθούν τουλάχιστον τα βλέμματά μας, κι έκανα ό,τι μπορούσα για να τον αποφύγω - δε μιλήσαμε. Ώσπου ήρθε ο καιρός που ο Kazan ήθελε να γυρίσει μια ταινία στην Ελλάδα...
-Το περίφημο "The Anatolian"...
-Ακριβώς. Ζήτησε, λοιπόν, ραντεβού απ’ τη Μελίνα, που ήταν υπουργός Πολιτισμού. Όταν με ρώτησε η Μελίνα, της είπα: "Κοίτα να δεις: ανάμεσα σ' όλα αυτά τα αποβράσματα που θέλουν να κάνουν δουλειές στην Ελλάδα, δε βλάπτει να δεις κι ένα απόβρασμα με ταλέντο!". Στο μεταξύ, μου τηλεφωνεί μια μέρα ο Θόδωρος Κρίτας και μου λέει: Θέλω να σε δω, έχω ένα γράμμα που πρέπει να διαβάσεις. Έρχεται. Το "γράμμα" είναι το σενάριο του Kazan, μ’ ένα μικρό σημείωμα. Μου το διαβάζει: "Αγαπητέ Θόδωρε, σε παρακαλώ να πας αυτό το σενάριο στον Ζυλ. Θέλω τη γνώμη του, τη σέβομαι πάρα πολύ. Πείσε τον, σε παρακαλώ, να το διαβάσει εν ονόματι της φιλίας μας". Εν ονόματι της φιλίας μας! Λέω του Θόδωρου: "Παρ' το από δω. Δε θέλω να διαβάσω το σενάριο. Πες του πως δε θέλω να το διαβάσω".
-Τι ζητούσε απ' τη Μελίνα ο Kazan;
-Ζητούσε την πλήρη συνεργασία της Ελλάδας - τεχνική υποστήριξη, τα πάντα. Κι η Μελίνα έκανε τα πάντα για να τον βοηθήσει, και του υποσχέθηκε τα πάντα. Μόνο που, επειδή ανάμεσα σ’ αυτά που ζητούσε ήταν και η εξασφάλιση της συνεργασίας του στρατού, η Μελίνα παρέπεμψε το σχετικό αίτημα στον υπουργό Εθνικής Άμυνας. Σε λίγες μέρες, μου τηλεφωνεί ο υπουργός, ο Χαραλαμπόπουλος. "Ο φίλος σου" μου λέει, τονίζοντας το [δεν ήξερε τίποτα! (Γέλια)], "ο φίλος σου μου στέλνει ένα σενάριο για μια ταινία ανθελληνική, ανθελληνική, ανθελληνική, κι έχει το θράσος να ζητάει να του διαθέσω τον ελληνικό στρατό;" Έτσι έγιναν τα πράγματα. Κι ύστερα από λίγο καιρό μου στέλνουν ένα δημοσίευμα απ’ τις ΗΠΑ, στο οποίο ο Kazan με κατηγορεί ότι - ούτε λίγο ούτε πολύ - έκανα τα πάντα για να τον σαμποτάρω, κι ότι δεν "επέτρεψα"(!) στη Μελίνα να γυριστεί η ταινία εδώ... Αυτά τα πράγματα μ' αηδιάζουν! Να σας πω κάτι; Όλους αυτούς τους ανθρώπους που υπέκυψαν στις πιέσεις, τους κατανοώ. Στ' αλήθεια σας λέω: τους κατανοώ. Δεν είναι μικρό πράγμα να σου λένε μια μέρα: "Δεν μπορείς πια να ξαναδουλέψεις!". Δεν είναι καθόλου εύκολο, πόσο μάλλον αν έχεις συνηθίσει έστω και σε μια ελάχιστη πολυτέλεια. Θέλω να σας πω, λοιπόν, ότι κατανοώ πολλά πράγματα, πολλές στάσεις. Αυτό που δεν μπορώ να κατανοήσω στον Kazan, είναι ότι, εκείνη την εποχή, ήταν ο βασιλιάς του θεάτρου στη Νέα Υόρκη, ήταν παντοδύναμος, μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε, κανείς δεν είχε τη δύναμη να τον σταματήσει. Αυτό είναι που δεν μπορώ να του συγχωρέσω...