Jean Cocteau: «Υπάρχουν έργα που μας αγγίζουν και έργα που μας ξεριζώνουν. Υπάρχουν επίσης έργα που μας εξαναγκάζουν να βγούμε από τον εαυτό μας. Αυτή είναι η χαρά του ταξιδιού. Όταν ένα έργο φαίνεται να είναι μπροστά από την εποχή του, στην πραγματικότητα είναι η εποχή του που έχει μείνει πίσω από το έργο».
Στην “Πεντάμορφη και το Τέρας” (La Belle et la Bete – Beauty and the Beast) του 1946, η αυλαία ανοίγει παρακολουθώντας τη ζωή ενός σχεδόν αποτυχημένου έμπορου, που επιβιώνει στην επαρχία με τον γιο του Ludovic και τις τρεις κόρες του. Οι δύο από αυτές, η Félicie και η Adélaïde είναι εγωίστριες και δόλιες. Εκμεταλλεύονται την τρίτη κόρη Belle (Πεντάμορφη) και την υποχρεώνουν να τις υπηρετεί. Μια μέρα λοιπόν, ενώ ο πατέρας έχει βγει για δουλειά χάνεται στον γυρισμό μέσα σε ένα δάσος. Εκεί βρίσκει ένα περίεργο κάστρο από το οποίο κόβει ένα τριαντάφυλλο για την Belle. Τότε εμφανίζεται μπροστά του ο ιδιοκτήτης του κάστρου, ένα τέρας, μισός άνθρωπος - μισός ζώο με μαγικές δυνάμεις, ο οποίος ζητά από τον έμπορο μια κόρη του, προκειμένου να του χαρίσει τη ζωή. Η Belle θυσιάζεται για να σώσει τον πατέρας της και πηγαίνει στο κάστρο.
Η “Πεντάμορφη και το Τέρας” είναι ένα παραμύθι που εκδόθηκε για πρώτη φορά στα Γαλλικά το 1740 από την Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve. Παρόλα αυτά η πιο γνωστή εκδοχή του ανήκει στην Jeanne-Marie Le Prince de Beaumont, δημοσιευμένη το 1756. Η βασική ιστορία έχει ως εξής: Εκείνος ήταν πρίγκιπας που έχασε τον πατέρα του σε νεαρή ηλικία.H μητέρα του χρειάστηκε να πολεμήσει για να υπερασπιστεί το βασίλειό της και τον άφησε με μια κακιά νεράιδα που προσπάθησε να τον αποπλανήσει όταν ενηλικιώθηκε. Όταν ο πρίγκιπας αρνήθηκε, τον μεταμόρφωσε σε τέρας. Η Πεντάμορφη απ’ την άλλη, είναι στην πραγματικότητα καρπός του έρωτα μεταξύ ενός βασιλιά και μιας καλής νεράιδας. Η κακιά νεράιδα όμως, προσπάθησε κάποτε να την σκοτώσει προκειμένου να παντρευτεί τον βασιλιά πατέρα της κι εκείνος αναγκάστηκε να στείλει την κόρη του με την οικογένεια ενός εμπόρου για να την σώσει.
Μια από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές μεταφορές του παραμυθιού είναι αναμφισβήτητα η κλασική πλέον ταινία του Jean Cocteau «La Belle et la Bête» του 1946, με τον Ζαν Μαρε και την Ζωζέτ Ντε. Σε αυτή την εκδοχή ο Cocteau προσθέτει και την ιστορία του μνηστήρα της Πεντάμορφης ο οποίος ξεκινά με τον πατέρα και τις τρεις αδερφές της για το μαγικό κάστρο με σκοπό να σκοτώσουν το τέρας και να πάρουν τα πλούτη του. Το κλασικό αριστούργημα του Cocteau θεωρείται μία από τις σημαντικότερες στιγμές του σινεμά του φανταστικού και διατηρεί την κινηματογραφική της αξία μέχρι σήμερα, αφού εκτός από τον υπέροχο σουρεαλισμό και τον ρομαντισμό έχει να αναδείξει μοναδικές ερμηνείες από τους πρωταγωνιστές και ένα υπέροχο soundtrack από τον George Auric. Ο Cocteau, περιστοιχίζεται εδώ από μια δυνατή ομάδα, μεταξύ άλλων και τον ζωγράφο Κριστιάν Μπεράρ, τον οποίο παρασύρει στον κινηματογράφο, έχοντας κάνει ήδη το ίδιο και για το θέατρο.
Μέσα από ελάχιστους διάλογους ο ποιητής Cocteau ανακαλύπτει ξανά τη ρίζα και την καταγωγή του όρου “κινηματογράφος”. Θέτοντας σε κίνηση μια εικόνα που μιλάει μόνη της, δηλώνει ότι πρόκειται για έναν “εξωπραγματικό ρεαλισμό… πιο αληθινό κι απ’ την αλήθεια”. Μέσα στο κάστρο του Τέρατος, όπου οι τοίχοι έχουν μάτια, κάθε σκίρτημα της φλόγας του λυχναριού, κάθε βλέμμα, κάθε ανάσα της καρυάτιδας, δικαιολογούνται από την άφιξη ή την παρουσία ενός νέου προσώπου. Πρόκειται για ένα θαύμα μέτρου και ισορροπίας, δύο στοιχεία που είναι πολύ αγαπητά στον ποιητή.
Φυσικά, όπως όλα τα παραμύθια, η ταινία αυτή μπορεί να ιδωθεί σ’ ένα πρώτο επίπεδο, γεγονός που την καθιστά προσεγγίσιμη από όλα τα είδη του κοινού. Εντούτοις, υπάρχει και ένα δεύτερο επίπεδο, το οποίο μας επιτρέπει να δούμε όλα τα αντικείμενα της προσωπικής μυθολογίας του ποιητή. Όπως, το χρυσό κλειδί, το τριαντάφυλλο, ο καθρέφτης και φυσικά η δυαδικότητα των καταστάσεων, που είναι παντού έκδηλη.
Jean Cocteau: «Ξέρω καλά πως η “Πεντάμορφη και το Τέρας”, είναι γι’ άλλη μια φορά η φωνή μου, που πρόκειται να ακούσετε και πως πίσω από τη οθόνη, εγώ είμαι εκείνος που διηγείται το παραμύθι. Θέλησα λοιπόν οι πράξεις των προσώπων να ανταποκρίνονται κατά βάση σ’ αυτό το δεδομένο… Ο κινηματογράφος θα γίνει τέχνη, μόνο όταν τα υλικά του γίνουν τόσο φθηνά, όσο το μολύβι και το χαρτί».